Zadaniem Sądu Najwyższego jako najważniejszego organu w Polsce jest rozstrzyganie spornych kwestii w celu zapewnienia jednolitego orzecznictwa. Jakie jest stanowisko tej instytucji w sprawach związanych z sankcją kredytu darmowego? Czy interpretacje przedstawione przez Sąd Najwyższy są korzystne dla kredytobiorców? Przeczytaj poniższy artykuł, aby poznać odpowiedź.
Jak Sąd Najwyższy definiuje sankcję kredytu darmowego?
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, w myśl art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, sankcja kredytu darmowego jest przedstawiana jako szczególny skutek naruszenia obowiązków informacyjnych wobec kredytobiorcy. Z perspektywy tej instytucji SKD nie prowadzi do unieważnienia umowy kredytowej, ale do zmiany ekonomicznych konsekwencji, które za sobą pociąga. Po zastosowaniu sankcji kredytu darmowego klient jest zobowiązany do zwrotu wypłaconego kapitału bez odsetek i pozostałych kosztów zobowiązania. W uzasadnieniach Sądu Najwyższego podkreśla on represyjny charakter tego rozwiązania, co ma zniechęcać instytucje finansowe do naruszania prawa. Mechanizm SKD bywa opisywany jako szczególnie dotkliwy dla banków i firm pożyczkowych na tle innych instrumentów ochrony konsumentów.
Jakie naruszenia prowadzą do SKD według Sądu Najwyższego?
Stanowisko Sądu Najwyższego w sprawach o SKD opiera się na katalogu uchybień wskazanych w ustawie o kredycie konsumenckim. Oceniania on błędy dotyczące treści umowy, sposobu jej zawarcia oraz zakresu przekazanych informacji. Pod uwagę brane są również nieprawidłowości w podaniu całkowitej kwoty do zapłaty albo w sposobie obliczenia RRSO. Analizie podlega także sposób zawarcia umowy, zwłaszcza przy kredytach udzielanych na odległość. W sprawie II NSNc 325/23 Sąd Najwyższy wskazał, że niezachowanie wymaganej formy prowadzi do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Zatem jeśli dokument nie został podpisany w wymagany przez prawo sposób (np. poprzez wykorzystanie kwalifikowanego podpisu), to konsekwencją tego uchybienia może być SKD.
Znaczenie oświadczenia konsumenta w świetle orzeczeń Sądu Najwyższego
Skorzystanie z sankcji kredytu darmowego wymaga złożenia przez konsumenta stosownego oświadczenia. Według Sądu Najwyższego ma ono charakter informacyjny, a nie konstytutywny. Zgodnie z treścią ustawy uprawnienie do spłaty kredytu bez kosztów powstaje już w chwili naruszenia obowiązków przez instytucję finansową. Poprzez złożenie oświadczenia o sankcji kredytu darmowego konsument jedynie komunikuje wolę skorzystania z przysługującego mu prawa. Sąd Najwyższy dopuszcza również możliwość powołania się na SKD po zakończeniu umowy, jeśli zachowany został roczny termin od jej wykonania.
Jak Sąd Najwyższy interpretuje terminy i moment wykonania umowy przy SKD?
W świetle przepisów zawartych w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim dużo uwagi w sprawach dotyczących SKD poświęca się terminowi na złożenie oświadczenia. Często pojawia się pytanie, kiedy umowę należy uznać za wykonaną. Według jednej interpretacji wystarczające jest spełnienie świadczenia przez bank, czyli wypłata środków. Natomiast w innym ujęciu wykonanie umowy następuje dopiero po całkowitej spłacie zobowiązania przez konsumenta. Sąd Najwyższy nie wydał jeszcze uchwały, która jednoznacznie rozstrzygnęłaby tę kwestię. Wielu kredytobiorców przyjmuje więc ostrożną strategię, składając oświadczenie o zastosowaniu sankcji kredytu darmowego możliwie jak najwcześniej.
Jak Sąd Najwyższy postrzega rolę sądu w badaniu podstaw SKD?
W pytaniach prawnych kierowanych do Sądu Najwyższego ujawnia się spór o zakres obowiązków sądu przy SKD. Z jednej strony pojawia się opinia, że analiza organu sprawiedliwości powinna ograniczać się do zarzutów wskazanych przez konsumenta w oświadczeniu, natomiast z drugiej podkreśla się potrzebę szerszego badania umów. W dotychczasowych interpretacjach Sąd Najwyższy nie wydał jeszcze decyzji w tej sprawie. Jednak w swoich uzasadnieniach mocno podkreśla on ochronę interesów konsumentów, która wynika z przepisów.
Wpływ prawa unijnego na stanowisko Sądu Najwyższego w sprawach o SKD
W najnowszych sporach dotyczących sankcji kredytu darmowego można zauważyć powiązanie wykładni krajowej z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Z tego względu Sąd Najwyższy zdecydował się zawiesić postępowania III CZP 15/25 i III CZP 3/25 do czasu wydania wyroków TSUE w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24. Oczekiwanie na te rozstrzygnięcia ma pozwolić ukształtować spójne standardy ochrony konsumentów. W centrum uwagi pozostają obowiązki informacyjne i konsekwencje ich naruszenia. Widoczna po stronie Sądu Najwyższego ostrożność w formułowaniu ostatecznych tez dotyczących SKD przed zakończeniem postępowań unijnych ma na celu ograniczenie ryzyka sprzeczności między prawem krajowym i europejskim.
Mechanizm sankcji kredytu darmowego wzbudza wiele wątpliwości i skłania do kierowania zapytań do Sądu Najwyższego. Chociaż interpretacje tej instytucji wydają się skłaniać w stronę ochrony praw konsumentów, to wiele kwestii wciąż pozostaje bez rozstrzygnięcia.
