Od półtora roku konsumenci czekają na dobre wieści z Luksemburga w sprawie kredytów WIBOR, więc wskazanie daty ogłoszenia wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości UE napawa ich nadzieją. Czy jednak mogą oni liczyć faktycznie na korzystne rozstrzygnięcie, które przyczyni się do większej spójności linii orzeczniczej polskich sądów? W tym artykule przyglądamy się potencjalnym skutkom wyroku TSUE dla kredytobiorców.
Kiedy zapadnie wyrok TSUE w sprawie kredytów WIBOR?
Sprawa kredytów WIBOR trafiła do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej na tle sporów prowadzonych przed polskimi sądami. Kredytobiorcy zaczęli kwestionować mechanizm ustalania wskaźnika oraz sposób jego ujęcia w umowach kredytowych. W toku postępowań sądy krajowe często mają wątpliwości, czy i w jakim zakresie mogą badać klauzule oprocentowania oparte na WIBOR, zwłaszcza wobec rozbieżności w dotychczasowym orzecznictwie. Z tego powodu skierowano do TSUE pytania prejudycjalne dotyczące zakresu stosowania dyrektywy 93/13. Już zeszłoroczna opinia Rzeczniczki Generalnej wskazywała, że zapisy odnoszące się do zmiennego oprocentowania mogą podlegać ocenie z perspektywy ochrony konsumenta, jeśli umowa nie pozwalała na świadome oszacowanie ryzyka finansowego. Wielu kredytobiorców, prawników i pracowników instytucji finansowych zastanawia się, czy wyrok TSUE, który ma zapaść 12 lutego 2026 roku, będzie z nią zbieżny.
Jakie następstwa może mieć orzeczenie TSUE dotyczące WIBOR?
Rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie umów z WIBOR-em może otworzyć kilka scenariuszy, które zmienią potencjalnie sytuację procesową konsumentów. Wiele z nich dotyczy różnych etapów sporu z bankiem oraz odmiennych roszczeń.
Możliwość badania klauzul WIBOR przez sądy krajowe
Dotychczas część sądów odmawiała badania klauzul pod kątem uczciwości i transparentności dotyczących WIBOR, uznając, że jako regulowany wskaźnik nie podlega on ocenie z perspektywy ochrony konsumenta. Prowadziło to często do oddalania powództw bez analizy treści zapisów oprocentowania. Jeśli wyrok TSUE będzie na korzyść kredytobiorców, wówczas sądy zyskają jasne wskazanie do weryfikowania zapisów dotyczących WIBOR. Sędzia będzie mógł sprawdzać, czy umowa w sposób zrozumiały wyjaśniała mechanizm wskaźnika oraz jego wpływ na raty i saldo. Takie podejście mogłoby zwiększyć szanse na korzystne rozstrzygnięcia w sprawach, gdzie kredyt z WIBOR-em oparto na ogólnikowych zapisach.
Szansa na usunięcie WIBOR z umowy kredytowej
W przypadku wyroku TSUE korzystnego dla konsumentów sądy krajowe mogą uznawać kwestionowane klauzule za niewiążące. Usunięcie WIBOR z umowy kredytowej prowadzi do pozostawienia samej marży banku. Dla kredytobiorcy oznaczałoby to niższe odsetki w przyszłości. W praktyce może to prowadzić do obniżenia miesięcznych rat i zmniejszenia kosztów kredytu dla konsumenta, co powinno odczuwalnie zmniejszyć obciążenie domowego budżetu. Dodatkowo sąd, uwzględniając orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE, będzie uprawniony do przeliczenia należności od momentu zakwestionowania klauzuli, a to wpłynie również na całe saldo zadłużenia.
Potencjalne roszczenia o zwrot nadpłaconych kwot
Kolejnym potencjalnym skutkiem wyroku TSUE jest otwarcie drogi do żądania zwrotu różnicy między ratami zapłaconymi a należnymi po korekcie. Kredytobiorcy mogą dochodzić tych kwot łącznie z roszczeniem dotyczącym wskaźnika albo w osobnym – o zapłatę nadpłaconych kwot. W takich sprawach pozew o WIBOR opiera się na wyliczeniach biegłego z zakresu finansów lub rachunkowości, który przelicza harmonogram spłat i wskazuje wysokość nadpłat z poszczególnych okresów.
Unieważnienie umowy kredytowej
Najdalej idący scenariusz, który mógłby pojawić się na tle wyroku TSUE, dotyczy unieważnienia kredytu z WIBOR, jednak nie miałby on charakteru powszechnego ani automatycznego. Taki skutek mógłby wystąpić wyłącznie w indywidualnych sprawach, gdy sąd uzna, że po wyeliminowaniu klauzuli odnoszącej się do WIBOR umowa nie może dalej funkcjonować. W takim wariancie dochodziłoby do wzajemnych rozliczeń stron, w ramach których bank zwraca pobrane raty oraz odsetki, a konsument oddaje wypłacony kapitał.
Wzmocnienie pozycji kredytobiorców w sporach z bankami
Już sam pozytywny wyrok TSUE może zmienić strategię procesową banków. Instytucje finansowe zaczynają brać pod uwagę ugody, gdy linia orzecznicza staje się bardziej przychylna konsumentom. Dla osób posiadających umowy z WIBOR-em oznacza to lepszą pozycję negocjacyjną oraz większą pewność przy podejmowaniu decyzji o sporze sądowym.
Wyrok TSUE może wskazać kierunek, w jakim polskie sądy będą oceniać kredyty WIBOR. Warto jednak zdawać sobie sprawę, że będzie on po prostu wykładnią prawa, natomiast i tak krajowi sędziowie będą analizować każdą umowę indywidualnie i trudno na ten moment przewidzieć, jakie będą wydawać orzeczenia. Niemniej jednak może zwiększyć się szansa kredytobiorców np. na usunięcie WIBOR z umowy.
