Rozwód z orzeczeniem o winie to wyrok, w którym sąd poza rozwiązaniem związku stwierdza, czy i kto z małżonków odpowiada za rozkład pożycia. Od tej części wyroku zależą przede wszystkim alimenty między byłymi małżonkami, a od samego żądania ustalenia winy zależy liczba dowodów, terminów i świadków. Poniżej znajdziesz skutki takiego rozstrzygnięcia i przebieg sprawy, z odwołaniem do konkretnych przepisów.
Co oznacza rozwód z orzeczeniem o winie?
Orzekanie o winie jest w polskim prawie zasadą: wydając rozwód, sąd rozstrzyga także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej k.r.o.). Wyrok może więc wskazać jako winnego jedno z Was, oboje albo stwierdzić, że nikt winy nie ponosi.
Od tej oceny sąd odstępuje tylko na zgodne żądanie obojga (art. 57 § 2 k.r.o.). Gdy choć jedna strona chce ustalenia winy, sędzia musi tę kwestię zbadać. Wspólna rezygnacja działa tak, jak gdyby żaden z małżonków nie zawinił.
Jakie skutki ma orzeczenie o winie dla alimentów?
Główny skutek winy dotyczy alimentów między byłymi małżonkami, które reguluje art. 60 k.r.o. Przepis rozróżnia trzy sytuacje.
- Rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego i znajduje się w niedostatku, może żądać od byłego współmałżonka środków utrzymania w zakresie odpowiadającym swoim usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego (art. 60 § 1 k.r.o.).
- Gdy rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, a wyłączną winę ponosi drugi, sąd na jego żądanie może zobowiązać winnego do przyczyniania się do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, nawet bez niedostatku (art. 60 § 2 k.r.o.).
- Małżonek, któremu sąd przypisał całą odpowiedzialność za rozkład, nie ma tej podstawy wobec byłego współmałżonka, bo pierwszy paragraf go pomija.
Obowiązek alimentacyjny wobec byłego współmałżonka wygasa zawsze, gdy uprawniony ponownie zawrze małżeństwo. Jeżeli płacić ma rozwiedziony, którego sąd nie uznał za winnego, świadczenie kończy się także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu. Ten termin sąd może przedłużyć na żądanie uprawnionego ze względu na wyjątkowe okoliczności (art. 60 § 3 k.r.o.). Pięcioletni limit nie chroni natomiast tego, komu przypisano winę.
| Wyrok w części o winie | Kto może żądać alimentów | Limit pięciu lat |
|---|---|---|
| wyłączna wina jednego | niewinny: przy pogorszeniu sytuacji (art. 60 § 2) albo w niedostatku | nie dotyczy zobowiązanego |
| wina obojga | każdy, jeżeli jest w niedostatku | nie dotyczy zobowiązanego |
| bez winy albo bez orzekania | każdy, jeżeli jest w niedostatku | tak, z możliwością przedłużenia |
Z zestawienia wynika, że rozstrzygnięcie o winie liczy się najbardziej dla osoby, która po rozwodzie zarabia wyraźnie mniej, ale nie popada w niedostatek.
Czy wina wpływa na dzieci, majątek i koszty sprawy?
Przepisy nie łączą wprost winy z władzą rodzicielską, podziałem majątku ani alimentami na dzieci. O opiece, kontaktach i kosztach utrzymania sąd orzeka w tym samym wyroku, kierując się dobrem małoletnich (art. 58 k.r.o.). Zachowania, które stały się podstawą winy, takie jak przemoc czy nałóg, mogą jednak mieć znaczenie przy ocenie tego dobra.
W majątku wspólnym oboje małżonkowie mają co do zasady równe udziały (art. 43 § 1 k.r.o.). Odstępstwo sąd może ustalić z ważnych powodów, biorąc pod uwagę stopień, w jakim każde z Was przyczyniło się do powstania dorobku, wliczając osobistą pracę przy wychowaniu potomstwa i w domu (art. 43 § 2 i 3 k.r.o.). Sama wina tej proporcji nie zmienia.
O kosztach procesu sąd rozstrzyga w wyroku. Ogólną zasadą Kodeksu postępowania cywilnego (dalej k.p.c.) jest zwrot wydatków przez stronę przegrywającą (art. 98 § 1 k.p.c.), choć w wypadkach szczególnie uzasadnionych sędzia może ją zwolnić z części albo z całości (art. 102 k.p.c.). Wynik sporu o winę może więc przesądzić, kto zapłaci przeciwnikowi także za pełnomocnika.
Jak przebiega sprawa rozwodowa z orzekaniem o winie?
Sprawa zaczyna się od pozwu do sądu okręgowego (art. 17 pkt 1 k.p.c.), w którym poza rozwiązaniem małżeństwa domagasz się ustalenia winy współmałżonka i powołujesz dowody na fakty, z których to wywodzisz (art. 232 k.p.c.). Właściwy jest sąd, w którego okręgu mieliście ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeśli choć jedno z Was nadal tam mieszka lub przebywa (art. 41 k.p.c.). Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, dalej u.k.s.c.).
Pozwany może w odpowiedzi zażądać przypisania winy Tobie albo obojgu. Odrębnego powództwa wzajemnego o rozwód prawo nie dopuszcza, za to druga strona może w tej samej sprawie również żądać rozwiązania małżeństwa (art. 439 k.p.c.).
Rozprawa i dowody
W każdej sprawie o rozwód sąd przesłuchuje małżonków (art. 432 k.p.c.), a posiedzenia odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że oboje żądacie jawności i sąd uzna, że nie zagraża ona moralności (art. 427 k.p.c.). Przy sporze o winę dochodzą świadkowie, dokumenty, korespondencja i nagrania. Wyroku nie da się oprzeć wyłącznie na uznaniu powództwa albo przyznaniu faktów przez przeciwnika (art. 431 k.p.c.). Jak zgromadzić i uporządkować materiał, opisuję w tekście o tym, jakie dowody winy przyjmuje sąd.
Jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie pożycia, zawiesza postępowanie, ale tylko raz (art. 440 § 1 k.p.c.). Może też skierować Was do mediacji, także w kwestii alimentów, dzieci i majątku (art. 436 i art. 445² k.p.c.).
Wyrok i apelacja
Po zamknięciu rozprawy sąd ogłasza wyrok. Pisemne uzasadnienie powstaje na wniosek złożony w ciągu tygodnia od ogłoszenia (art. 328 § 1 k.p.c.). Apelację wnosi się w terminie dwóch tygodni od doręczenia orzeczenia wraz z motywami (art. 369 § 1 k.p.c.), a część dotyczącą winy można zaskarżyć tak samo jak resztę.
Kiedy wina ma znaczenie dla samego prawa do rozwodu?
Wina decyduje także o tym, czy rozwód w ogóle jest dopuszczalny. Sąd nie orzeka go, gdy żąda tego małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi wyrazi zgodę albo jego odmowa jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 k.r.o.). Co robić przy takim sprzeciwie, wyjaśniam w tekście o tym, co, gdy małżonek nie zgadza się na rozwód.
Konkretne zachowania, na których opiera się ustalenie winy, omawiam osobno w artykule o tym, czy zdrada, alkoholizm lub porzucenie mają znaczenie. Wspólnym mianownikiem jest naruszenie obowiązków z art. 23 i 27 k.r.o.: pożycia, wzajemnej pomocy, wierności, współdziałania dla dobra rodziny i przyczyniania się do jej potrzeb.
Czy można zrezygnować z orzekania o winie w trakcie sprawy?
Tak, jeżeli oboje małżonkowie zgodnie zażądają, by sąd zaniechał tej oceny (art. 57 § 2 k.r.o.). Jednostronna rezygnacja nie wystarczy, gdy przeciwnik nadal chce ustalenia winy.
Taka decyzja ma wymierny skutek finansowy. Przy rozwodzie na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie sąd z urzędu zwraca połowę uiszczonej opłaty od pozwu po uprawomocnieniu się wyroku (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.s.c.). Porównanie obu dróg znajdziesz w tekście o tym, jak wygląda rozwód bez orzekania o winie.
Ile trwa i kosztuje rozwód z orzeczeniem o winie?
Czas sprawy o rozwód z winą zależy głównie od liczby świadków i dokumentów oraz od tego, czy przeciwnik przedstawia własną wersję zdarzeń. Każdy kolejny dowód to zwykle nowy termin rozprawy, dlatego rzetelnej prognozy nie da się podać bez znajomości akt.
Stała opłata sądowa jest taka sama jak przy rozwodzie bez winy i wynosi 600 zł. Dochodzą do niej ewentualne opinie biegłych, wynagrodzenie pełnomocnika ustalane w umowie z klientem oraz koszty, które sąd na końcu rozliczy między stronami. Przy zasądzeniu alimentów na rzecz byłego małżonka zobowiązany uiszcza ponadto opłatę stosunkową od przyznanej kwoty (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.). Wynagrodzenie i sposób rozliczenia omawiam przy pierwszej rozmowie, a czym zajmuję się w ramach zlecenia, opisuję na stronie o tym, jak wygląda prowadzenie sprawy rozwodowej.
Czy orzeczenie o winie można później zmienić?
Do uprawomocnienia wyroku ocenę winy kwestionuje się w apelacji. Później droga jest wąska; kiedy w ogóle się otwiera, opisuję w tekście o tym, czy można zmienić prawomocny wyrok rozwodowy.
Decyzję o żądaniu winy warto więc podjąć przed złożeniem pozwu, licząc skutki alimentacyjne z art. 60 k.r.o., czas postępowania i dowody, którymi realnie dysponujesz.
