Sprawy alimentacyjne najczęściej kojarzą się z dziećmi i ich rodzicami. Rodzeństwo pojawia się w nich bardzo rzadko, dlatego wiele osób nie wie, czy brat lub siostra mogą zostać zobowiązani do płacenia. Przepisy przewidują taką możliwość tylko w określonych okolicznościach. Kiedy sąd może rozważać takie rozwiązanie?
Kiedy rodzeństwo może zostać zobowiązane do płacenia alimentów?
Obowiązek alimentacyjny wobec rodzeństwa powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma bliższych krewnych zobowiązanych do alimentacji. Najpierw sąd sprawdza, czy uprawniony ma dzieci, wnuki albo dalszych zstępnych. Jeżeli nie ma takich osób albo ich sytuacja finansowa wyklucza pomoc, przechodzi do rodziców, dziadków i innych wstępnych. Dopiero jeżeli ci krewni nie są w stanie zapewnić utrzymania, brat lub siostra mogą zostać zobowiązani do płacenia alimentów, niezależnie od tego, czy są rodzeństwem biologicznym, czy przyrodnim.
Posłużę się dość nietypowym przykładem, by przedstawić tę sytuację. Mamy małoletnie dziecko, którego rodzice zmarli, są nieznani albo trwale nie zapewniają utrzymania. Jego dziadkowie nie mają pieniędzy lub sami wymagają opieki. Wtedy pełnoletnie rodzeństwo może zostać wskazane jako osoby zobowiązane do wsparcia. W takim przypadku można wystąpić z pozwem o alimenty i dochodzić świadczeń od brata lub siostry. Takie sprawy należą jednak do rzadkości. Znacznie częściej obowiązek alimentacyjny między rodzeństwem dotyczy osób dorosłych, gdy jedna z nich z powodu ciężkiej choroby, niepełnosprawności lub podeszłego wieku nie jest w stanie samodzielnie pokryć kosztów swojego utrzymania.
Jakie warunki trzeba spełnić, aby otrzymać alimenty od brata lub siostry?
W sprawach dotyczących alimentów między dorosłym rodzeństwem sąd sprawdza najpierw, czy osoba żądająca pomocy rzeczywiście żyje w niedostatku. Oznacza to, że dana osoba nie jest w stanie samodzielnie pokryć podstawowych kosztów utrzymania, takich jak zakup żywności, leków, leczenie, opłaty za mieszkanie czy niezbędna opieka. Ciężka choroba, niepełnosprawność albo podeszły wiek przemawiają za przyznaniem alimentów, natomiast świadoma rezygnacja z pracy lub celowe obniżanie swoich dochodów mogą działać na niekorzyść osoby występującej z takim żądaniem. Sąd zestawia te potrzeby z sytuacją brata lub siostry. Sprawdza ich dochody, stałe rachunki, koszty leczenia, utrzymania dzieci i inne zobowiązania. Położenie rodzeństwa nie może pozbawić zobowiązanego pieniędzy potrzebnych jego własnej rodzinie. Istotne jest również zachowanie osoby, która żąda pomocy. Przykładowo, jeżeli ktoś przez wiele lat nie utrzymywał kontaktu z rodzeństwem, nie interesował się jego losem, a dopiero po pogorszeniu swojej sytuacji wystąpił o alimenty, sąd może oddalić jego żądanie. Podobnie może ocenić sytuację osoby, która sama doprowadziła do niedostatku przez hazard, alkohol, narkotyki lub uporczywe unikanie pracy.
Czy alimenty od rodzeństwa muszą mieć formę pieniężną?
Alimenty od rodzeństwa mogą być wykonywane przez konkretną pomoc w codziennym utrzymaniu. Nie zawsze musi to być stała kwota przelewana co miesiąc. Jeżeli potrzeby osoby uprawnionej da się zaspokoić bezpośrednio, brat lub siostra mogą pokrywać wybrane koszty albo zapewnić pomoc rzeczową. W praktyce może to oznaczać zakup leków, opłacenie wizyt lekarskich, przygotowywanie posiłków, zrobienie zakupów, udostępnienie pokoju albo pokrycie części rachunków. Sąd może przyjąć taki sposób realizacji obowiązku, jeżeli faktycznie zabezpiecza potrzeby osoby uprawnionej. Trzeba jednak dokładnie ustalić, co obejmuje obowiązek brata lub siostry. Samo ogólne zapewnienie pomocy w razie potrzeby jest zbyt mało przejrzyste. Lepiej wskazać stały wydatek, częstotliwość pomocy albo konkretny sposób jej udzielania, wtedy łatwiej skontrolować, czy obowiązek alimentacyjny jest rzeczywiście wykonywany. Z własnego doświadczenia, mogę powiedzieć, że to rozwiązanie pomaga uniknąć dalszych sporów w rodzinie.
Obowiązek alimentacyjny wobec rodzeństwa powstaje w rzadko spotykanych sytuacjach i zawsze wymaga indywidualnej oceny okoliczności danej sprawy. Bardzo istotne jest dokładne zbadanie sytuacji życiowej obu stron oraz dostarczenie dowodów potwierdzających ich możliwości i potrzeby. Jeśli taka sprawa dotyczy Twojej rodziny, skonsultuj ją z prawnikiem i sprawdź, jakie masz możliwości.
