Przygotowanie do rozwodu zaczyna się na długo przed złożeniem pozwu. Zanim pismo trafi do sądu, możesz uporządkować finanse, ustalić, kto zostaje w mieszkaniu, porozmawiać z dziećmi i spróbować dogadać się z mężem albo żoną w kwestiach, o których i tak trzeba będzie orzec. Poniżej opisujemy kolejne kroki: od decyzji do chwili, w której pozew jest gotowy.
Rozwód: od czego zacząć?
Zacznij od odpowiedzi na trzy pytania: czego chcesz od sądu, co da się uzgodnić z drugą stroną i co będzie sporne. Od tego zależy treść pozwu, lista dowodów i to, ile terminów rozprawy realnie Cię czeka.
Sąd rozwiąże małżeństwo, jeżeli nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej k.r.o.). Zapisz, od kiedy nie mieszkacie razem albo nie prowadzicie wspólnego gospodarstwa, kiedy ustały relacje fizyczne i uczuciowe, czy były próby ratowania związku. Krótka oś czasu z datami przyda się później na rozprawie, bo sąd zada te same pytania.
Na start liczy się porządek w faktach, a nie od razu pismo do sądu. Drogę od pozwu do prawomocnego wyroku opisuje artykuł rozwód krok po kroku, a niżej skupiamy się na tym, co zrobić wcześniej.
Z orzeczeniem o winie czy bez?
Decyzję o winie podejmij przed złożeniem pozwu, bo od niej zależy koszt, czas i przebieg postępowania. Zasadą jest, że sąd orzeka, czy i kto ponosi winę rozkładu pożycia. Odstępuje od tego tylko na zgodne żądanie obojga małżonków (art. 57 k.r.o.).
Wina liczy się przede wszystkim przy alimentach między byłymi małżonkami. Osoba, która nie została uznana za wyłącznie winną i znajduje się w niedostatku, może domagać się środków utrzymania od drugiej strony (art. 60 § 1 k.r.o.). Strona niewinna ma to prawo także bez niedostatku, jeżeli rozwód istotnie pogorszył jej sytuację materialną, a obowiązek obciąża wtedy wyłącznie winnego (art. 60 § 2 k.r.o.).
Proces o winę wymaga dowodów: zeznań świadków, wiadomości, dokumentów. Jeżeli rozważasz taki wariant, zbierz materiał teraz, zanim relacje między Wami się zmienią. Sięganie po cudzy telefon czy skrzynkę pocztową może samo rodzić odpowiedzialność, więc takie dowody najpierw omów z pełnomocnikiem.
Jak uporządkować finanse przed rozwodem?
Spisz, co rodzina posiada i ile jest winna: rachunki, oszczędności, kredyty, samochody, nieruchomości, udziały w firmie, środki w funduszach emerytalnych. Taki spis ułatwia rozmowę o alimentach i o późniejszym podziale.
Wspólność majątkowa powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa (art. 31 § 1 k.r.o.) i nie kończy się w dniu wyprowadzki. Pensje obojga i dochody z posiadanych rzeczy nadal wchodzą do puli wspólnej, dopóki wyrok się nie uprawomocni, sąd nie wprowadzi rozdzielności albo nie podpiszecie u notariusza umowy majątkowej (art. 31 § 2 i art. 47 § 1 k.r.o.). Rozdzielność sąd orzeka z ważnych powodów, a w wyjątkowych wypadkach z datą wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu, zwłaszcza gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu (art. 52 k.r.o.).
Do ustania wspólności nikt nie może żądać podziału (art. 35 k.r.o.). Sprzedaż albo obciążenie domu czy lokalu z puli wspólnej wymaga zgody męża lub żony (art. 37 § 1 k.r.o.). Oboje macie też obowiązek informować się nawzajem o stanie majątku i o długach, które go obciążają (art. 36 § 1 k.r.o.).
W praktyce przed rozwodem przydaje się osobny rachunek na własne wpływy, lista stałych opłat i zestawienie, kto co dotąd płacił. Komplet papierów, które dołącza się do pozwu i przynosi na rozprawę, opisuje artykuł jakie dokumenty do rozwodu.
Co z mieszkaniem w czasie rozwodu?
Jeżeli zajmujecie wspólne mieszkanie, sąd w wyroku orzeka o sposobie korzystania z niego przez czas, w którym nadal będziecie tam razem żyć (art. 58 § 2 k.r.o.). Przemyśl więc wcześniej, które pokoje zajmujesz i jak dzielicie opłaty, bo ten temat wróci na rozprawie.
Na zgodny wniosek stron sąd może też w wyroku podzielić to lokum albo przyznać je jednej osobie, jeżeli druga zgadza się wyprowadzić bez lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego. Eksmisję orzeka się tylko w wypadkach wyjątkowych, gdy rażąco naganne postępowanie męża lub żony uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie. Przy tych rozstrzygnięciach liczą się przede wszystkim potrzeby dzieci i tej osoby, której sąd powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 58 § 4 k.r.o.).
Wyprowadzka przed złożeniem pozwu nie rozwiązuje tej kwestii. Kredyt hipoteczny dalej obciąża oboje dłużników, a samo opuszczenie domu nie zmienia tego, kto jest jego właścicielem.
Jak przygotować dziecko do rozwodu?
Przygotowanie dziecka zaczyna się od ustaleń między dorosłymi, a dopiero potem od rozmowy z nim. Jeżeli wiecie, gdzie syn czy córka zamieszka, jak będą wyglądać spotkania z drugim z Was i co zostaje bez zmian (szkoła, zajęcia, wizyty u dziadków), łatwiej przekazać to spokojnie i jednym głosem.
W wyroku sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim, o kontaktach i o tym, w jakiej wysokości każdy z Was ponosi koszty utrzymania i wychowania (art. 58 § 1 k.r.o.). Pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy i utrzymywaniu kontaktów sąd uwzględnia, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka.
Treść takiego dokumentu i listę spraw do ustalenia opisuje tekst o tym, jak sporządzić porozumienie rodzicielskie.
Małoletni nie jest stroną sporu. Sąd wysłuchuje go w sprawach dotyczących jego osoby, jeżeli pozwala na to rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości, i robi to na posiedzeniu niejawnym, w przystosowanym pomieszczeniu (art. 2161 i 2162 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej k.p.c.). Osoby poniżej 13 lat oraz zstępni stron, którzy nie skończyli 17 lat, nie mogą zeznawać jako świadkowie (art. 430 k.p.c.), więc nie planuj dowodu z relacji własnych dzieci.
Porozumienie przed rozwodem: co da się uzgodnić?
Przed złożeniem pozwu można uzgodnić prawie wszystko, o czym zapada rozstrzygnięcie w wyroku. Chodzi o zgodny wniosek o zaniechanie orzekania o winie, sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i kontakty, kwotę alimentów na dzieci, korzystanie z mieszkania. Im więcej kwestii macie ustalonych, tym mniej sąd musi badać dowodami.
Zgoda ma też wymiar finansowy. Od pozwu o rozwód pobiera się opłatę stałą 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Gdy sąd nie orzeka o winie na zgodny wniosek stron, po uprawomocnieniu się wyroku oddaje połowę uiszczonej kwoty (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b tej ustawy).
Kiedy rozmowa wprost nie wychodzi, pomocna bywa mediacja. W każdym stanie postępowania sąd może do niej skierować strony w kwestiach dzieci, alimentów i majątku (art. 4452 k.p.c.). Jeżeli istnieją widoki na utrzymanie związku, przedmiotem rozmów z mediatorem może być także pojednanie (art. 436 k.p.c.).
Co zrobić, gdy pewne sprawy nie mogą czekać do wyroku?
Jeżeli potrzebujesz pieniędzy na utrzymanie dzieci albo ustalenia, z kim zamieszkają, jeszcze w trakcie procesu, przygotuj wniosek o zabezpieczenie. Odrębnej sprawy o alimenty między małżonkami albo na wspólne małoletnie potomstwo, za okres od wniesienia pozwu, w tym czasie wszcząć nie można (art. 445 § 1 k.p.c.). Tak samo jest z osobnym postępowaniem o władzę rodzicielską i kontakty (art. 4451 § 1 k.p.c.), a te kwestie reguluje się wtedy postanowieniem o zabezpieczeniu.
Do wniosku przydają się rachunki pokazujące koszty utrzymania syna czy córki oraz zaświadczenia o dochodach obu stron. Postanowienie porządkuje sytuację rodziny do czasu wyroku, ale nie przesądza, jak sąd rozstrzygnie na końcu.
Kiedy i gdzie złożyć pozew?
Pozew składasz wtedy, gdy wiesz, czego żądasz w kwestii winy, dzieci, alimentów i mieszkania, i masz na to dowody. Twierdzenia i świadków najlepiej wskazać od razu w piśmie wszczynającym, bo to, co zgłoszone po zatwierdzeniu planu rozprawy, może zostać pominięte (art. 20512 k.p.c.), a pośpiech rzadko się opłaca.
Sprawy o rozwód rozpoznają sądy okręgowe (art. 17 pkt 1 k.p.c.). O tym, który z nich będzie właściwy, decyduje ostatnie wspólne miejsce zamieszkania i to, gdzie dziś mieszkacie, a zasady, także przy współmałżonku za granicą, opisuje artykuł gdzie złożyć pozew o rozwód. Na pierwsze spotkanie z adwokatem dobrze przyjść z osią czasu, spisem majątku i listą pytań, o czym piszemy w tekście o rozmowie z prawnikiem przed rozwodem.
Jeżeli chcesz, żeby kancelaria przejęła formalności, zakres takiej pomocy opisuje strona o prowadzeniu sprawy rozwodowej.
Dobre przygotowanie skraca postępowanie bardziej niż wniosek złożony w pośpiechu. Uporządkowane fakty, spis majątku, uzgodnienia co do dzieci i decyzja o winie podjęta przed pozwem w dużej mierze przesądzają, jak będzie wyglądać Twoja sprawa.
