Intercyza pozwala małżonkom rozdzielić swoje majątki, ale nie rozstrzyga, co stanie się z nimi po śmierci jednej z osób. Wtedy pojawiają się pytania o prawo do spadku, udziały dzieci czy odpowiedzialność za pozostawione długi. Sytuacja może wyglądać inaczej także w zależności od rodzaju zawartej umowy majątkowej. Z poniższego artykułu dowiesz się, jak rozdzielność majątkowa wpływa na dziedziczenie po małżonku.
Czy intercyza odbiera prawo do spadku po małżonku?
Podpisanie intercyzy nie oznacza, że małżonek traci prawo do dziedziczenia. Jeśli zmarły nie sporządził testamentu, jego mąż lub żona dziedziczy razem z dziećmi. Spadek przypada im w równych częściach, jednak udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta. Gdy zmarły pozostawił dwoje dzieci, każda z trzech osób otrzyma więc po jednej trzeciej. Intercyza reguluje stosunki majątkowe między małżonkami i może mieć znaczenie dla późniejszego podziału majątku, natomiast nie zmienia zasad dziedziczenia ustawowego. Inaczej jest w przypadku prawomocnej separacji, która wyłącza małżonka z dziedziczenia z ustawy. Jeżeli przed śmiercią spadkodawca wystąpił o rozwód lub separację z winy drugiego małżonka, a jego żądanie było uzasadnione, pozostali spadkobiercy ustawowi powołani do spadku razem z małżonkiem mogą żądać wyłączenia go od dziedziczenia. Następuje to na mocy orzeczenia sądu, a powództwo trzeba wytoczyć w ciągu sześciu miesięcy od uzyskania wiadomości o otwarciu spadku, niepóźniej niż rok od jego otwarcia.
Co wchodzi do spadku przy rozdzielności majątkowej?
Przy rozdzielności majątkowej każdy z małżonków ma własny majątek. Z tego powodu po śmierci jednego z nich trzeba ustalić, co należało właśnie do niego. Jeśli wspólnie kupili mieszkanie i każde miało połowę udziałów, żyjący małżonek zachowuje swoją część, a do spadku trafia druga połowa. Z niej może następnie odziedziczyć określony udział na podstawie ustawy lub testamentu. Więcej uwagi wymaga sytuacja, gdy rozdzielność ustanowiono dopiero w trakcie małżeństwa. Majątek zgromadzony wcześniej w ramach wspólności mógł pozostać niepodzielony. W takim przypadku najpierw trzeba ustalić, jaka część należała do zmarłego, ponieważ tylko ona podlega dziedziczeniu. Jeśli wcześniejszy majątek wspólny nie został rozliczony, przy sprawie spadkowej może być potrzebny także podział majątku po ustaniu wspólności.
Co z długami zmarłego małżonka?
Rozdzielność majątkowa nie oznacza, że po śmierci małżonka jego długi pozostają bez wpływu na spadkobierców. Osoba powołana do spadku może przyjąć go wprost, z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić. Na złożenie oświadczenia ma sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedziała się o swoim powołaniu do spadku. Jeśli tego nie zrobi, przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza. W takim przypadku odpowiedzialność za długi spadkowe jest co do zasady ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza. Osobno trzeba potraktować kredyt zaciągnięty wspólnie przez małżonków. Jeśli żyjący małżonek jest współkredytobiorcą, nadal odpowiada za zobowiązanie wynikające z podpisanej przez siebie umowy. Odrzucenie spadku nie zwalnia go więc z własnego zobowiązania wobec banku.
Na czym polega wyrównanie dorobków po śmierci?
Jeśli małżonkowie wybrali rozdzielność z wyrównaniem dorobków, po śmierci jednego z nich może dojść do dodatkowego rozliczenia majątkowego. Porównuje się wtedy dorobki obojga, czyli wzrost wartości ich majątków od momentu zawarcia umowy. Rozliczenie odbywa się między żyjącym małżonkiem a spadkobiercami zmarłego. Przy obliczaniu dorobków uwzględnia się stan majątku z chwili ustania rozdzielności oraz ceny z chwili rozliczenia. Wyrównanie może polegać na zapłacie określonej kwoty albo przeniesieniu prawa, na przykład udziału w nieruchomości. Znaczenie ma również treść zawartej umowy, ponieważ małżonkowie mogą w niej określić sposób obliczania dorobku w granicach przewidzianych przez przepisy.
Kiedy testament porządkuje sytuację małżonka?
Testament pozwala samodzielnie zdecydować, kto ma odziedziczyć majątek, zamiast pozostawiać jego podział wyłącznie zasadom dziedziczenia ustawowego. Ma to znaczenie na przykład wtedy, gdy jeden z małżonków jest właścicielem mieszkania lub firmy albo ma dzieci z wcześniejszego związku. W testamencie można wskazać osoby powołane do spadku i określić przypadające im udziały. Trzeba jednak pamiętać o zachowku. Małżonek, zstępni oraz rodzice spadkodawcy mogą pod określonymi warunkami domagać się zachowku, jeżeli w danej sytuacji byliby powołani do spadku z ustawy. Co do zasady zachowek wynosi połowę wartości udziału, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym, a w przypadkach określonych w art. 991 Kodeksu cywilnego dwie trzecie tej wartości. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zastępuje zatem testamentu, ponieważ intercyza i testament regulują inne kwestie.
Rozdzielność majątkowa nie rozstrzyga wszystkich kwestii związanych z dziedziczeniem. Po śmierci małżonka trzeba ustalić, co należało do zmarłego, jakie pozostawił zobowiązania oraz kto ma prawo do spadku. Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których majątek obejmuje nieruchomości, firmę lub wspólny kredyt, a do dziedziczenia dochodzą dzieci z różnych związków.
