Skutki rozwodu zaczynają się w dniu, w którym wyrok staje się prawomocny, a nie w dniu jego ogłoszenia. Od tej chwili zmienia się sytuacja majątkowa byłych małżonków, krąg ich spadkobierców, nazwisko, którym mogą się posługiwać, i zasady opieki nad wspólnymi dziećmi. Poniżej opisujemy po kolei, co niesie orzeczenie i co trzeba potem załatwić samodzielnie.
Od kiedy rozwód wywołuje skutki?
Rozwód działa od uprawomocnienia się wyroku. Orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje już co do niego żaden środek odwoławczy ani inny sposób zaskarżenia (art. 363 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej k.p.c.).
Do tego momentu nadal jesteście małżeństwem, nawet jeśli sąd ogłosił rozstrzygnięcie, a Ty mieszkasz już osobno. Terminy liczone „od rozwodu”, na przykład na powrót do dawnego nazwiska, biegną od dnia prawomocności. Jak ustalić tę datę i uzyskać odpis z klauzulą, wyjaśnia tekst o tym, kiedy wyrok rozwodowy jest prawomocny.
Prawomocne orzeczenie w sprawie o rozwód ma skutek wobec osób trzecich (art. 435 § 1 k.p.c.). Wiąże więc także urzędy, banki czy pracodawcę.
Co dzieje się z majątkiem po rozwodzie?
Wspólność majątkowa powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa (art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej k.r.o.) i kończy się wraz z prawomocnym rozwodem. To, co każde z Was zarobi albo kupi później, należy już tylko do niego.
Rzeczy nabyte wcześniej nie dzielą się same. Od ustania wspólności do tego dorobku i do jego podziału stosuje się odpowiednio przepisy o majątku spadkowym i jego dziale (art. 46 k.r.o.). Udziały byłych małżonków są co do zasady równe (art. 43 § 1 k.r.o.), a odejście od tej reguły wymaga wykazania ważnych powodów i różnego wkładu w powstanie dorobku (art. 43 § 2 k.r.o.).
Rozliczyć się można umową albo w sądzie. Wniosek złożony po rozwodzie wymaga opłaty 1000 zł, a 300 zł, gdy zawiera zgodny projekt (art. 38 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Kolejne etapy opisuje artykuł podział majątku po rozwodzie w 6 krokach.
Środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z Was także należą do dorobku (art. 31 § 2 pkt 3 k.r.o.). Ich rozliczenie regulują przepisy o tych funduszach.
Rozwód a mieszkanie: kto może w nim zostać?
Jeżeli zajmujecie wspólny lokal, sąd w wyroku orzeka o sposobie korzystania z niego przez czas, w którym nadal będziecie tam razem żyć (art. 58 § 2 k.r.o.). Takie rozstrzygnięcie nie przesądza, kto jest właścicielem, a jedynie porządkuje codzienność do czasu wyprowadzki albo podziału.
Na zgodny wniosek stron sąd może w wyroku podzielić mieszkanie albo przyznać je jednej osobie, a eksmisję orzeka tylko w wyjątkowych wypadkach rażąco nagannego postępowania. Kiedy wyrok nic o tym nie mówi, temat wraca przy rozliczeniu dorobku albo w odrębnym procesie.
Rozwód a dziecko: co zmienia wyrok?
W wyroku sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim, o kontaktach z nim i o tym, w jakiej wysokości każde z Was ponosi koszty jego utrzymania i wychowania (art. 58 § 1 k.r.o.). Jeżeli przedstawiliście pisemne porozumienie zgodne z dobrem dziecka, sąd je uwzględnia. Gdy go brak, może powierzyć wykonywanie władzy jednej osobie, a drugiej ograniczyć ją do określonych obowiązków i uprawnień (art. 58 § 1a k.r.o.).
Rozwód nie kończy więzi prawnej między matką albo ojcem a synem czy córką. Oboje, nawet przy ograniczonej władzy, mają obowiązek i uprawnienie do utrzymywania kontaktów (art. 113 § 1 k.r.o.). Alimenty należą się, dopóki dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § 1 k.r.o.), a ich wysokość zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego i możliwości zarobkowych zobowiązanego (art. 135 § 1 k.r.o.).
Ustalenia z wyroku nie są dane raz na zawsze. W razie zmiany stosunków można żądać nowego rozstrzygnięcia o świadczeniach (art. 138 k.r.o.). O tym, przy kim małoletni mieszka na stałe i jak sąd to ocenia, piszemy w artykule z kim zostaje dziecko po rozwodzie.
Czy po rozwodzie należą się alimenty od byłego męża albo żony?
Alimenty między byłymi małżonkami zależą od sytuacji materialnej i od winy. Osoba, której nie uznano za wyłącznie winną rozkładu pożycia i która jest w niedostatku, może żądać od drugiej strony środków utrzymania w zakresie odpowiadającym swoim usprawiedliwionym potrzebom i możliwościom zobowiązanego (art. 60 § 1 k.r.o.).
Szerzej chroniony jest ten, kto winy nie ponosi. Gdy wyłączną winę przypisano drugiej stronie, a rozwód istotnie pogarsza sytuację materialną niewinnego, sąd może zobowiązać winnego do przyczyniania się do zaspokajania jego potrzeb, także bez niedostatku (art. 60 § 2 k.r.o.).
Taki obowiązek nie trwa bez końca. Wygasa, gdy uprawniony zawrze nowy związek małżeński. Jeżeli płaci osoba nieuznana za winną, kończy się też po pięciu latach od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd na żądanie zainteresowanego przedłuży ten okres ze względu na wyjątkowe okoliczności (art. 60 § 3 k.r.o.).
Dziedziczenie po rozwodzie: kto po kim?
Po prawomocnym rozwodzie były mąż albo była żona nie należy już do Twoich spadkobierców ustawowych. Kodeks cywilny powołuje w pierwszej kolejności dzieci zmarłego i jego małżonka (art. 931 § 1 k.c.), a osoba rozwiedziona tego statusu już nie ma. Z tego samego powodu nie przysługuje jej zachowek, który należy się zstępnym, współmałżonkowi i rodzicom powołanym do spadku z ustawy (art. 991 § 1 k.c.).
Syn czy córka dziedziczą po matce i ojcu tak samo jak przed rozwodem, bo ich pozycja w ustawowym porządku nie zależy od trwania związku rodziców. Jeżeli zmarły sporządził testament, ich interes chroni zachowek.
Wyrok nie zmienia treści testamentu, pełnomocnictw, dyspozycji do rachunków ani wskazań osób uposażonych w polisach. Po rozwodzie przejrzyj te dokumenty, bo nadal mogą dotyczyć byłego partnera.
Szczególna sytuacja powstaje, gdy jedno z Was umrze w trakcie procesu. Postępowanie wtedy się umarza (art. 446 k.p.c.), ale pozostali spadkobiercy ustawowi mogą wystąpić o wyłączenie małżonka od dziedziczenia, jeżeli zmarły wniósł o rozwód z jego winy, a żądanie było uzasadnione (art. 940 § 1 k.c.). Na wniesienie powództwa mają sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedzieli się o otwarciu spadku, ale nie więcej niż rok od śmierci (art. 940 § 2 k.c.).
Czy po rozwodzie trzeba zmienić nazwisko?
Nie. Obowiązku nie ma, a o powrocie decydujesz sama albo sam. W ciągu roku od uprawomocnienia się orzeczenia możesz przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem wrócić do poprzedniego, noszonego przed zawarciem małżeństwa (art. 59 k.r.o.). Procedurę, koszty i wymianę dokumentów opisuje artykuł czy po rozwodzie trzeba zmienić nazwisko.
Rozwód: co dalej po wyroku?
Po uprawomocnieniu się orzeczenia zostaje kilka spraw do załatwienia samodzielnie. Najczęściej chodzi o podział majątku i kredytu, decyzję o nazwisku, aktualizację danych w banku i u ubezpieczyciela, a przy dzieciach o wykonywanie ustaleń dotyczących kontaktów i alimentów.
W miejscu zatrudnienia zmiana stanu cywilnego może mieć znaczenie dla danych kadrowych i środków zgromadzonych w planach emerytalnych. Co z tego wynika w firmie, opisuje tekst czy rozwód może wpłynąć na sytuację pracownika.
Gdy były partner nie wykonuje postanowień wyroku albo zmieniły się okoliczności, potrzebne bywa nowe postępowanie, na przykład o zmianę alimentów, kontakty albo podział majątku. Zakres pomocy adwokata w takich kwestiach opisuje strona o prowadzeniu sprawy rozwodowej.
Prawomocny wyrok kończy małżeństwo, ale nie rozwiązuje automatycznie wszystkich kwestii między byłymi partnerami. Im wcześniej uporządkujesz majątek, dokumenty i ustalenia dotyczące dzieci, tym mniej sporów wróci za kilka lat w kolejnych sądach.
