Rozwód na pierwszej rozprawie jest możliwy, ale tylko wtedy, gdy sąd zdoła na tym jednym terminie przeprowadzić wszystkie potrzebne dowody i wydać wyrok. Przepisy nie znają osobnego, przyspieszonego trybu rozwodu. O tym, czy wystarczy jedno posiedzenie, decydują zgoda małżonków co do winy, sytuacja dzieci i to, czy w sprawie zostają kwestie sporne.
Czy można dostać rozwód na pierwszej rozprawie?
Tak, kodeks nie wymaga, żeby sprawa rozwodowa miała kilka terminów. Przewodniczący zamyka rozprawę po przeprowadzeniu dowodów i udzieleniu głosu stronom (art. 224 § 1 k.p.c.), a wyrok sąd może ogłosić od razu.
Nie wystarczy jednak samo zgodne oświadczenie męża i żony. W sprawach o rozwód rozstrzygnięcia nie można oprzeć wyłącznie na uznaniu powództwa (art. 431 k.p.c.). Obowiązkowe jest też przesłuchanie stron (art. 432 k.p.c.). Sąd musi sam ustalić, że rozkład pożycia jest zupełny i trwały (art. 56 § 1 k.r.o.), i sprawdzić, czy nie zachodzą okoliczności wyłączające rozwód.
Pierwszym terminem w sądzie nie zawsze jest rozprawa. Przewodniczący może wcześniej zwołać posiedzenie przygotowawcze, które ma pomóc rozwiązać spór bez dalszych spotkań na sali, a gdy to się nie uda, służy do sporządzenia planu rozprawy (art. 205⁵ § 1 k.p.c.). Może też nadać sprawie inny bieg i skierować ją od razu na rozprawę (art. 205⁴ § 3 k.p.c.).
Potoczne określenie „rozwód za porozumieniem stron” nie pochodzi z ustawy. Kodeks rodzinny i opiekuńczy mówi o zaniechaniu orzekania o winie na zgodne żądanie małżonków (art. 57 § 2 k.r.o.), a skutki są wtedy takie, jak gdyby żadne z Was nie zawiniło.
Jakie warunki trzeba spełnić, żeby uzyskać rozwód na pierwszej rozprawie?
Szansa na zakończenie sprawy na pierwszym terminie rośnie, gdy spełnione są łącznie te warunki:
- oboje chcecie rozwodu i zgodnie żądacie, by sąd nie orzekał o winie (art. 57 § 2 k.r.o.),
- pozwany uznaje powództwo, a fakty świadczące o rozkładzie pożycia nie budzą wątpliwości,
- nie zachodzą negatywne przesłanki, czyli rozwód nie narusza dobra małoletnich ani zasad współżycia społecznego (art. 56 § 2 k.r.o.),
- kwestie dotyczące dzieci są uzgodnione na piśmie albo nie ma małoletniego potomstwa,
- nikt nie wnosi o podział majątku w wyroku ani o eksmisję,
- oboje stawiacie się osobiście i jesteście gotowi do złożenia zeznań.
Okoliczności, w których sąd odmawia rozwiązania małżeństwa mimo jego rozpadu, omawiam w tekście o tym, czym są negatywne przesłanki rozwodowe. Przy uznaniu powództwa i braku wspólnych małoletnich dzieci sąd może poprzestać na zeznaniach samych stron (art. 442 k.p.c.).
Jak uzyskać rozwód na pierwszej rozprawie, gdy macie dzieci?
Przy małoletnim potomstwie sąd w wyroku musi orzec o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach (art. 58 § 1 k.r.o.), nawet gdy oboje jesteście co do nich jednomyślni. Ta zgoda nie zwalnia składu z obowiązku orzekania. Pozwala mu natomiast oprzeć się na Waszym pisemnym porozumieniu, które sąd uwzględnia, jeżeli odpowiada dobru dziecka.
Dobrze przygotowany dokument określa, z kim syn lub córka mieszka, jak często i w jakie dni widuje się z drugim rodzicem, jak dzielicie wakacje i święta oraz kto podejmuje decyzje o szkole i leczeniu. Na zgodny wniosek obojga sąd może też w ogóle nie regulować kontaktów (art. 58 § 1b k.r.o.). Jak spisać takie ustalenia, opisuję w tekście o tym, jak sporządzić porozumienie rodzicielskie.
Jeżeli sąd ma wątpliwości, może zarządzić wywiad środowiskowy (art. 434 k.p.c.), badanie w opiniodawczym zespole sądowych specjalistów (art. 290¹ k.p.c.) albo wysłuchanie małoletniego (art. 216¹ k.p.c.). Każda z tych czynności oznacza zwykle kolejny termin, bo sąd musi poczekać na wynik.
Co przygotować przed pierwszym terminem?
Wszystko zaczyna się od pozwu, w którym powód zgłasza żądanie rozwodu bez orzekania o winie i opisuje fakty świadczące o rozkładzie pożycia. Pozwany w swoim piśmie może uznać powództwo i przyłączyć się do wniosku o pominięcie kwestii winy. Jak przygotować takie pismo, wyjaśniam w tekście o odpowiedzi na pozew rozwodowy.
Na sam termin weź ze sobą:
- porozumienie w sprawie dzieci podpisane przez oboje,
- dane o swoich dochodach i kosztach utrzymania synów lub córek,
- informację o umowie majątkowej, jeżeli ją zawarliście,
- spójną wersję tego, od kiedy i dlaczego nie tworzycie już wspólnoty.
Oświadczenia o dzieciach, zarobkach, stosunkach majątkowych i intercyzie sąd i tak wpisze do protokołu rozprawy (art. 433 k.p.c.). Przygotowane wcześniej liczby skracają tę część posiedzenia i ograniczają ryzyko pomyłki.
Co może wydłużyć sprawę mimo zgody małżonków?
Pierwszy powód przedłużenia to sytuacja, w której sąd dostrzeże widoki na utrzymanie małżeństwa. Może wtedy skierować Was do mediacji (art. 436 § 1 k.p.c.) albo zawiesić postępowanie, przy czym z tej przyczyny robi to najwyżej raz (art. 440 § 1 k.p.c.).
Drugi to nieobecność na sali. Gdy powód bez usprawiedliwienia nie przyjdzie na pierwsze posiedzenie wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy, postępowanie zostaje zawieszone (art. 428 § 1 k.p.c.). Brak pozwanego nie wstrzymuje terminu, ale sąd ocenia wtedy, czy przesłuchać tylko jedną stronę (art. 302 § 1 k.p.c.), i może uznać, że potrzebny jest kolejny.
Trzeci to zmiana stanowiska w trakcie posiedzenia, na przykład gdy jedno z Was niespodziewanie żąda ustalenia winy, alimentów dla siebie albo innego miejsca zamieszkania dziecka. Wtedy sporne fakty trzeba udowodnić, a to wymaga świadków i dokumentów, których na sali zwykle nie ma. Przebieg posiedzenia, pytania sądu i kolejność przesłuchań opisuję w tekście o tym, jak wygląda rozprawa rozwodowa.
Czy wyrok z pierwszej rozprawy kończy małżeństwo od razu?
Nie. Ogłoszony wyrok nie jest jeszcze prawomocny, a małżeństwo ustaje dopiero z chwilą, gdy orzeczenie się uprawomocni (art. 363 § 1 k.p.c.). Każda ze stron ma tydzień od ogłoszenia na wniosek o pisemne uzasadnienie (art. 328 § 1 k.p.c.), a po jego doręczeniu dwa tygodnie na apelację (art. 369 § 1 k.p.c.). Szczegóły liczenia terminów znajdziesz w tekście o tym, kiedy wyrok rozwodowy jest prawomocny.
Przy rozwodzie bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron sąd po uprawomocnieniu zwraca z urzędu połowę opłaty od pozwu, czyli 300 zł z 600 zł (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b i art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Jak zwiększyć szansę na jeden termin?
Największy wpływ macie na etap poprzedzający rozprawę: kompletny pozew, odpowiedź złożona na czas, podpisane porozumienie co do dzieci i spójne zeznania. Sąd nie ma obowiązku zakończyć postępowania na pierwszym posiedzeniu, ale przy takim przygotowaniu ma mniej powodów, żeby wyznaczać kolejne.
Jeżeli chcesz, żeby adwokat przejrzał pisma i porozumienie przed ich złożeniem, a potem był z Tobą na sali, możesz zlecić mi prowadzenie sprawy rozwodowej.
Nikt nie zagwarantuje, że rozwód zakończy się na pierwszej rozprawie, bo ostatnie słowo należy do sądu. Zgodne żądania, uzgodnione kwestie dzieci i obecność obojga małżonków czynią jednak ten scenariusz realnym.
